Ала-Арча — Адыгене капчыгайы

Адыгене — Ала-Арчанын сол куймасы, ал Ала-Арчага анын оң куймасы Ак-Сайдын уясынан бир аз төмөндө кошулат. Адыгене өрөөнү Ак-Сай өрөөнү жана Ала-Арчанын башкы өрөөнү менен бирге улуттук парктын үч негизги өрөөнүнүн бири болуп саналат. Адыгененин жогорку бөлүгүндө, деңиз деңгээлинен 3500 метрден жогору жерде, аталышташ көл жайгашкан, ал эми анын жанында бир нече чокуларга чыгуу үчүн колдонулган базалык лагерь бар: Адыгене чокусу, Электро, Панфилов чокулары жана башкалар. Бул жерде сунушталган айлампа маршрут (кээ бир булактарда “Адыгене илмек жолу” деп аталат) бир топ жөнөкөй: бийиктик боюнча максималдуу айырма 700 метрден ашпайт, жана толук өтүү, тынымдар менен кошо, адатта 5–6 сааттан көп убакыт талап кылбайт. Ала-Арча менен Адыгенени бөлүп турган чакан моренанын жээгинде Кыргызстандын тоолорунда каза болгон альпинисттерге арналган эстелик жайгашкан — адамды көп нерсе жөнүндө ойлондурган тынч жер.

Паркка жеке унаа менен же Т. Усу балиев аянтынан (Тарых музейинин артынан) үзгүлтүксүз каттаган №1 автобус менен жетсе болот. Парк аймагында электробустар күнү-түнү жүрүп, маршруттун жөө башталышына бекер жеткирип, каалаган убакта кайра алып кетишет. Эгер сиз электромобил менен жүрсөңүз, паркка өз алдынча кире аласыз. Электробустан түшүү же унааны токтотуу үчүн маршруттун аягына чейин болжол менен бир километр жетпей жайгашкан унаа токтотуучу жер ыңгайлуу (айдоочудан Адыгенеге кеткен тропанын жанында токтотууну өтүнүңүз). Эгер капыстан акыр аягына чейин өтүп кетсеңиз — эч нерсе эмес, бир аз артка кайрылуу керек болот.

Ак-Сай өрөөнүнөн айырмаланып, бул маршрут азыраак популярдуу, жана бул жерде адамдар кыйла аз. Ала-Арчадан тез эле чыгып, дароо цивилизациядан обочолонгон жерге туш болосуз. Ушундан улам, жана бир нече түшүнүксүз өзөн кечүүлөрүнөн улам, бул маршрут тоого алгач баргандарга сунушталбайт. Ошентсе да, маршрут абдан кооз, жана эгер шаңдуу тропалар чарчатса, бул вариантты карап көрүүнү абдан кеңештейбиз. Албетте, ылайыктуу жабдууну алуу зарыл жана 2700 метрге жакын бийиктиктерде (маршруттун эң жогорку чекити) адаптацияланбаган адамда бийиктик оорусунун алгачкы белгилери пайда болушу мүмкүн экенин эске алуу керек.

Маршрут каалаган тараптан өтсө болот — саат жебеси боюнча да, тескери багытта да. Бул жерде картада көрсөтүлгөн саат жебесине каршы вариант сүрөттөлөт. Ала-Арча менен Адыгененин суу бөлгүчүнөн ашып өтүп, сиз Адыгене өрөөнүнө түшөсүз жана анын сол жээгине бир нече бөрөнө аркылуу өтөсүз (жердин негизги сүрөтүн караңыз). Андан ары жол Адыгененин сол жээги менен тик өрлөө аркылуу сол жактан куя турган чакан суунун (картада Ураган-Жар) жээгиндеги бродго алып келет. Ушул броддун жанында көптөгөн карталарда Адыгенени болжол менен 2550 метр бийиктикте кесип өткөн пунктир көрсөтүлгөн, бирок жеринен ал өткөөлдүн эч бир изин тапкан жокпуз: дарыя бул жерде абдан толуктанып, кесип өтүү кыйын. Сол жээк менен 2600 метрге жакын бийиктикке чейин көтөрүлсөңүз, жогору жактагы тик дарыя бөлүгүн көрүүгө мүмкүн болгон сонун аянтчага чыгасыз — бул жерде тамактануу абдан ылайыктуу. Ушул жерде Адыгенеге чоң сол куйма (картада — Тез-Тор) кошулат, аны кыска, бирок тик жардан түшүп өтсө болот. Акыры, негизги русло металл көпүрөгө окшогон түзүлүш аркылуу кесип өтүлөт (сүрөттө да бар). Бул жерден Адыгененин оң жээги менен түшүү башталат, ал альпинисттердин мемориалынан өтүп, кайра Ала-Арчанын суу бөлгүчүнө алып келет.