Ала-Арча —
Ак-Сай шаркыратмасы

Ак-Сай шаркыратмасына болгон маршрут — Ала-Арча улуттук паркындагы эң популярдуу, оор эмес жөө жолдордун бири. Аны дээрлик каалаган деңгээлдеги адамдар бир күндө эле басып өтө алышат, жада калса маршрутка өтө эрте чыкпай деле. Жол Ак-Сай өрөөнү менен өтөт — Ала-Арчанын оң куймасы — жана абдан кооз. Жолдон бир аз четте жайгашкан Шаркыратма шаркыратмасына да кирип кетсеңиз болот (кыргызча «шаркыратма» деген сөз түз маанисинде «водопад» дегенди билдирет). Ак-Сай өрөөнү Рацека хижинасына, мөңгүгө, «Мугалим» чокусу, «Комсомолец» чокусу жана башка көптөгөн «серьёздүү» маршруттардын дагы жолугушуучу жерине айланган. Бирок Ак-Сай шаркыратмасы өзү эле чакан жөө-саякат үчүн жакшы максат. Маршрут жылдын бардык мезгилинде жеткиликтүү, кар жок мезгил болжол менен майдан октябрга чейин созулат. Бирок жайдын аягында жана күздө шаркыратманы түзгөн сайда суу кыйла азайышы мүмкүн экенин эске алыңыз.

Паркка жеке унаа менен же Т. Усубалиев аянтынан (Тарых музейинин артында) каттап турган №1 автобус менен жетсеңиз болот. Парк аймагында электр автобустар сутка бою жүрөт: алар сизди жөө бөлүгүнүн башталышына чейин акысыз алып барып, күнү-түнү кайра жеткирип коюшат. Эгер сиз электромобилде саякаттап жүрсөңүз, анда паркка өзүңүз да кирип, электр автобустардын акыркы токтоочу жайындагы (анын аркасынан кызматтык жана курулуш техникасына гана уруксат берилген “экинчи шлагбаум”) парковкага унааңызды кое аласыз.

Ак-Сай шаркыратмасына болгон маршрут оор эмес деп эсептелгени менен, ага олуттуу мамиле кылыңыз. Ыңгайлуу бут кийим киңиз, ичүүчү суу, жеңил тамак жана жамгырга ылайыктуу кийим алыңыз (тоолордо аба ырайы туруксуз; түштөн кийин жамгыр жаашы мүмкүн, Бишкекте күн тийип турса да). Айрым участкаларда треккинг таякчалары пайдалуу болот. Эгер кеч чыгып жатсаңыз же өзүңүзгө ишенбесеңиз, сөзсүз фонарик алыңыз: убакытты туура бөлбөй калсаңыз, түшүү кыйла жеңил болот. Эсиңизде болсун: 2000–2500 метр бийиктикте аба ылдыйга салыштырмалуу 10–15°Сга чейин салкын болушу мүмкүн. Аба салкын болгонуна карабай, күндөн сактануу керек — тоодо күн кыйла активдүү.

2025-жылдын жай айларынын абалы боюнча жөө маршруткa кире берүүдөгү аймакта платого (Тепши Сирти) жана көтөргүчкө жол куруу кызуу жүрүп жатат. Сиз картада көрсөтүлгөн жаңы жол менен чыксаңыз да болот, же болбосо парковкадан түз эле «Сынган жүрөккө» алып барган «эски» токой тропасын тандасаңыз да болот. Балким, 2026-жылдын жайына чейин көтөргүч бүтүп калышы мүмкүн — анда бийиктик айырмасы болжол менен эки эсе, ал эми аралык үчтө бирге кыскарат. Курулуш маалында айрым тропалар же жол бөлүктөрү жабылышы мүмкүн, эскертүү белгилерине жана тосмолорго көңүл буруңуз.

Эгер Шаркыратмага бурулуп кетүүнү чечсеңиз, анда эки тропа бар (экөө тең картада пунктир менен жакшы көрүнөт): «Сынган жүрөк» тарабынан башталуучу узагыраак жана жапыз жол, жана Шаркыратма суусунун боюнда, негизги тропага тик бурч менен көтөрүлгөн кыскараак, тик жол. Ак-Сай шаркыратмасынан айырмаланып, Шаркыратманын түбүнө чейин жетүү рельефтин татаалдыгынан улам кыйыныраак. Бирок аны болжол менен 200 метр алыстан жакшы көрүүгө болот.